Tal como teño observado en varios centros e comentado coas compañeiras, o ciclo medio de Atención a Persoas en situación de dependencia, congrega a un alumnado moi heterexóneo: desde persoas de idade media con experiencia previa en atención sociosanitaria ata adolescentes completamente alleos ao mundo dos coidados que queren transitar ao ciclo superior de Educación Infantil. A este respecto, unha alumna de dezasete anos, preguntoume recentemente “é certo que hai persoas que pasan semanas encamadas?”. A miña estupefacción ante a pregunta foi a mesma que a da alumna cando respondín “desgrazadamente si, incluso meses e anos”. Esta heteroxeneidade nos grupos pode constituir un problema real no desenvolvemento das aulas ou ser aproveitada a prol de toda a clase mediante o traballo cooperativo. En todo caso, conxugar distintas idades e sobre todo, graos de interese- desde a máxima implicación do alumnado que xa ten persoas dependentes ao cargo ao mais absoluto desinterese de quen escolle o ciclo por conveniencia ou casualidade- constitúe un auténtico reto para o profesorado.

A pesar do abismo existente entre os devanditos perfís, se de algo me decatei nestes anos é de que o alumnado de APSD, posúe unhas características e necesidades particulares. Nese sentido, non é infrecuente que persoas que teñan ou tiveran algún tipo de dificultade na súa vida sintan a inclinación de axudar a outros, escollendo profesións do ámbito social. Este feito leva a que nas aulas nos atopemos cunha casuística moi concreta, que se ben é habitual en calquera aula de Ensino Medio, parece ser aínda mais frecuente neste ciclo. Problemas de saúde mental, relacións afectivo-sexuais insás, enfermidades ou dinámicas familiares complexas son frecuentes neste alumnado. Estes grupos adoitan recurrir ao profesorado na procura do consello e afecto do que se cadra, non dispoñen na súa contorna. Así, é frecuente que os alumnos e alumnas se acheguen aos docentes para falar das súas inquedanzas vitais, mais aló do ámbito académico. Neste contexto, o profesorado de Servizos, especificamente formado na materia está a realizar un labor mais asistencial que académico. No eido da titoría, a demanda piscolóxica é moi elevada, feito que debe ser tido en conta polos equipos directivos.

Se por algo se caracteriza o profesorado do ámbito social é polo seu alto grado de empatía e o dilema constante entre ese dobre rol educativo e asistencial. O conflito agrávase no momento da avaliación, onde hai que decidir obxectivamente se a persoa está capacitada para desenvolver o traballo. A diferenza do que acontece na Secundaria, a FP habilita para a realización dun oficio, co que a responsabilidade do profesorado a hora de promocionar o alumnado é máxima. Neste punto, o debate atópase entre “darlle para adiante” a un/unha alumno/a con dificultades ou reorientalo/a cara outra ocupación. A gran pregunta que nos aborda é “filtramos no centro educativo ou que o fagan na empresa?” Neste ciclo en concreto, no que o traballo implica directamente coidar a persoas, non sería responsable que un equipo docente promocionara a un alumno/a que, pola razón que sexa, non está en condicións de coidar de si mesmo. Aínda que pareza unha obviedade, non podemos poñer ao cargo dunha persoa dependente a outra que o é. Lembro unha frase que me dixo unha vez unha compañeira “o alumnado do ciclo de APSD ten, en moitas ocasións, perfil de usuario”. A nosa obriga como docentes é axudar aos nosos alumnos e alumnas a a atopar o seu camiño, certificando ao mesmo tempo a calidade da formación que impartimos e dando garantías as empresas que reciben o noso alumnado en prácticas. Neste caso, a saúde das persoas está en xogo.

Por todo isto, ser docente na familia de Servizos implica o afrontamento de numerosos retos, traballo burocrático en forma de protocolos e moita xestión emocional. Coma docente satélite desta familia, penso que é preciso subliñar o incrible traballo que as compañeiras están a desenvolver con este perfil de alumnado. A pesares de ser agotador en moitas ocasións, paga a pena se conseguimos axudar a algún alumno/a a medrar persoal e profesionalmente. O agarimo que coma docentes lles damos en forma de atención e escoita activa recibímolo multiplicado por mil cando nos din que nos lembrarán por sempre. Na miña experiencia, estes grupos que a priori semellan mais desafiantes, son os que co tempo e a nosa confianza, acaban producindo os resultados mais espectaculares. É cuestión de paciencia e presenza, sen esquecernos nunca do noso propio autocoidado. A profesión docente ten esa vantaxe, que nos permite acompañar as persoas na procura da súa autorrealización. Eu, síntome privilexiada de poder botar unha man nesta marabillosa familia.