A nova ordenación da Formación Profesional supuxo un cambio profundo no papel das prácticas en empresa. O que durante anos coñecemos como FCT deixou de ser un módulo final e separado para converterse nunha formación curricular integrada, con capacidade real de determinar se un módulo se supera ou non. Este cambio, impulsado pola Lei orgánica 3/2022 e desenvolvido polo Real decreto 659/2023, ten unha consecuencia clave que ás veces se perde no debate: a formación en empresa é obrigatoria para todo o alumnado, mesmo cando existen módulos suspensos.

A normativa estatal non contempla a posibilidade de titular sen pasar pola empresa. As comunidades autónomas poden modular a organización, os tempos e as condicións de acceso, pero non eliminar a obriga da formación en empresa como parte do currículo. Galicia, coa Resolución do 1 de xullo de 2025, concreta este marco xeral e introduce o coñecido criterio do 50 % do horario semanal aprobado no segundo curso. Porén, cando se analiza con detalle a redacción da norma e se observa a súa aplicación real nos centros, aparecen ambigüidades que teñen consecuencias pedagóxicas importantes.

Un requisito administrativo ambiguo que non garante preparación real

A normativa galega establece que, con carácter xeral, o alumnado de segundo curso de ciclos medios e superiores poderá incorporarse á formación na empresa se na segunda avaliación parcial ten cualificación positiva en módulos que representen como mínimo o 50 % do horario semanal. Cómpre subliñalo: non se fala do 50 % dos módulos, senón do seu peso horario, e tampouco se concreta se ese cómputo se refire exclusivamente aos módulos de segundo curso ou ao conxunto de módulos nos que o alumnado estea matriculado.

Esta falta de precisión abre a porta a situacións legalmente posibles pero pedagóxicamente discutibles: alumnado con módulos fundamentais de primeiro curso non superados pode cumprir igualmente o requisito do 50 % e ser enviado á empresa. Non hai na norma unha esixencia expresa de ter superados os módulos troncais, nin os de maior relevancia técnica antes da incorporación á formación en empresa.

A isto engádese un segundo elemento clave: a propia resolución permite que o equipo docente autorice a incorporación á empresa mesmo cando non se cumpre ese requisito do 50 %. O resultado é que este criterio funciona máis como unha referencia organizativa que como unha garantía real de preparación.

Aquí xorde a primeira gran contradición do sistema: o alumnado está obrigado a ir á empresa, pero a norma non asegura que chegue cun nivel mínimo homoxéneo de competencia profesional. A lei estatal impón a práctica; a norma autonómica flexibiliza o acceso; e os centros vense forzados a tomar decisións complexas sen ferramentas claras nin criterios comúns.

A formación en empresa xa non é observacional: avalía resultados de aprendizaxe

Un dos cambios máis profundos do novo modelo é que a formación en empresa participa directamente na avaliación dos módulos profesionais. Os resultados de aprendizaxe (RA) poden ser abordados integramente no centro, integramente na empresa ou de forma compartida entre ambos.

O titor ou titora da empresa valora cada RA como “superado” ou “non superado”, e o profesorado do centro realiza a avaliación final tendo en conta esa información. Isto supón que un módulo pode non superarse aínda que no centro se obtivesen cualificacións positivas, se os RA asignados á empresa non se alcanzan.

Tamén se dá a situación inversa: alumnado que demostra competencia práctica na empresa, pero non supera actividades, probas ou tarefas do centro asociadas a RA teóricos ou procedementais. O resultado é o mesmo: o módulo queda non superado.

Este enfoque competencial é coherente coa filosofía da lei, pero introduce un problema de percepción e de xustiza académica: o alumnado tende a interpretar a empresa como “a parte importante”, mentres que o sistema segue esixindo unha superación completa e coherente de todos os RA, estean onde estean.

Módulos suspensos e prácticas obrigatorias: unha convivencia forzada

Cómpre ser claros: a lei estatal non permite substituír as prácticas por recuperacións académicas, nin exime da formación en empresa por ter módulos suspensos. O alumnado pode e debe ir á empresa aínda que teña módulos non superados. Galicia articula isto mediante diferentes escenarios organizativos, pero non altera o principio de fondo.

As situacións máis habituais nos centros son:

• Alumnado con módulos suspensos que vai á empresa porque cumpre o 50 % horario.
• Alumnado que non cumpre o 50 %, pero é enviado igualmente por decisión do equipo docente.
• Alumnado que non vai á empresa e queda con módulos en situación de “pendente de formación na empresa” (PF).

En ningún destes casos desaparece a obriga da empresa. O que cambia é cando e en que condicións se realiza, e como se xestiona a avaliación final.

A recuperación dos módulos: un dos grandes baleiros do sistema

Un dos puntos máis problemáticos do novo modelo é como se recuperan con garantías os módulos suspensos, especialmente cando parte dos seus RA están vinculados á empresa.

Na práctica, están a darse tres vías principais:

• Recuperación exclusivamente no centro educativo, mediante actividades ou probas adicionais.
• Recuperación combinada, cando RA non superados no centro se intentan demostrar na empresa.
• Recuperación diferida, cando o módulo queda en situación de PF e o seu peche depende dunha futura estancia en empresa.

O problema é que non existe un procedemento común nin claramente regulado. Cada centro, cada departamento e mesmo cada equipo docente pode aplicar solucións distintas. Isto xera desigualdade entre centros, inseguridade xurídica e unha sensación de improvisación que non beneficia nin ao alumnado nin ás empresas colaboradoras.

Especialmente delicada é a situación na que: O alumnado supera os RA asignados á empresa, pero non supera os RA do centro, ou á inversa.

Nese caso, o módulo non se considera superado, aínda que unha parte substancial da competencia profesional estea adquirida. O sistema non ofrece unha resposta intermedia máis alá do PF (Pendente de Formación na Empresa), que é unha figura administrativa, non pedagóxica.

Empresas avaliadoras sen formación nin condicións suficientes

A normativa atribúe ás empresas un papel avaliador relevante na adquisición dos resultados de aprendizaxe, pero non garante nin unha formación específica en avaliación competencial nin unhas condicións homoxéneas para exercer esa función. Na práctica, as diferenzas entre empresas son evidentes: algunhas mostran un alto nivel de implicación e rigor, mentres que outras avalían principalmente actitudes ou adaptación ao posto, máis que as competencias profesionais recollidas no currículo. Esta diversidade de criterios introduce unha avaliación desigual que depende en exceso do contexto produtivo concreto e dificulta a equidade do sistema.

A esta realidade engádese a dificultade crecente para atopar empresas suficientes e axeitadas, especialmente en familias profesionais de carácter tecnolóxico. A procura de empresas con perfil adecuado require tempo, planificación e dedicación horaria específica (implica máis recursos humanos ou adicación horaria aos docentes FCT), polo que os centros vense obrigados a iniciar este proceso moito antes de saber con certeza que alumnado poderá finalmente incorporarse á formación en empresa. Esta anticipación forzada, unida á indefinición sobre quen cumprirá ou non os requisitos de acceso, condiciona decisións pedagóxicas, obriga a repartir resultados de aprendizaxe por encaixe organizativo máis que por coherencia formativa e contribúe a que a avaliación final dos módulos dependa en exceso da empresa asignada, algo difícil de conciliar cun sistema educativo que debería garantir igualdade de oportunidades.

Propostas normativas para mellorar o sistema (revisadas)

Á vista desta ambigüidade normativa, convén engadir unha proposta máis explícita ás xa formuladas: Clarificar normativamente o cálculo do 50 % do horario.

• Determinar de forma expresa se o cómputo se realiza só cos módulos de segundo curso, ou co total de módulos matriculados.
• Excluír explicitamente módulos pendentes de primeiro curso que sexan estruturais para o perfil profesional.

Esta última medida, por si soa, xa melloraría notablemente a coherencia do sistema e evitaría decisións forzadas nos centros.

Conclusión

A nova FP aposta con claridade pola aprendizaxe en contornas reais de traballo, pero faino cunha normativa que deixa demasiadas cuestións sen pechar: prácticas obrigatorias mesmo con módulos clave suspensos, criterios de acceso ambiguos, avaliación compartida sen procedementos claros e recuperacións pouco reguladas.

Se non se introducen clarificacións normativas urxentes, existe o risco de que a formación en empresa deixe de ser un espazo de consolidación profesional para converterse nun parche organizativo que traslada aos centros e ás empresas problemas que son, en realidade, de deseño do sistema.